Gekidnapte kinderen en de verscheurde levens van Chinese families

Aleid Bisterbosch

De documentaire Living With Dead Hearts beschrijft de hopeloze zoektocht van ouders naar hun ontvoerde kinderen in China.[1] Ontvoering van kinderen en kinderhandel in China is in de afgelopen jaren enorm toegenomen. Er zijn geen betrouwbare statistieken, maar in de documentaire wordt het hoge aantal van 70.000 ontvoeringen per jaar genoemd. De ouders van ontvoerde kinderen zijn vaak ongeschoold, leven in arme gebieden in het binnenland  en zijn machteloos.

De documentairemakers, echtgenoten Charlie Custer en Leia Li, beschrijven drie verschillende verhalen van ouders die achterblijven met schuldgevoelens en verdriet. Ook onderzoeken de makers wat er gebeurt nadat kinderen ontvoerd zijn. Vaak leggen de kinderen een lange reis af. Ze gaan van handelaar naar handelaar; op de zwarte markt zijn ‘verse weesjes’ waardevol koopwaar. De jongere kinderen zijn geschikt voor adoptie. Oudere kinderen komen terecht in werkkampen, zoals steengroeven,  of krijgen een leven op straat, waar ze worden opgenomen in zogenaamde bedelaarsbendes. Meisjes komen dikwijls terecht in de prostitutie.

In de documentaire volgen we de families van Liu Jingjun, een jongetje van slechts twee jaar dat weggegrist is uit een steeg, Lei Xiaoxiao, een meisje van twaalf dat nooit op school is aangekomen en Yuan Xueyu, een jongen van vijftien jaar die is verdwenen vanaf een bouwplaats. In alle gevallen zijn de ouders radeloos en wanhopig. Het feit dat Chinese koppels maar één kind mogen hebben maakt het extra schrijnend.

Het verhaal van Wang Qingshun laat het probleem vanuit een andere invalshoek zien. Hij, inmiddels dertig jaar, is zelf op vijfjarige leeftijd ontvoerd en vervolgens geadopteerd. Zijn nieuwe adoptieouders wilden graag een zoon en hebben daarom op illegale wijze Wang  gekocht. Opvallend aan zijn verhaal is dat omstanders, buren en klasgenoten, destijds wisten van de ontvoering, maar niet aan de bel trokken. De huidige zoektocht van Wang naar zijn biologische ouders is tot nu toe zonder resultaat.

Uit alle voorbeelden blijkt dat de politie ernstig faalt in het aanpakken en opsporen van de kinderen. Doordat de politie over het algemeen vrij weinig onderneemt, neemt de wanhoop van ouders sterk toe. In een treffend voorbeeld telefoneert een vader tevergeefs met instanties om te vragen of ze het onderzoek willen voortzetten. Hij wordt van het kastje naar de muur gestuurd en concludeert uiteindelijk: ‘In their eyes and in their hearts, the loss of my child is less significant than a sunflower seed.’  Later in de documentaire komt een andere vader aan het woord: ‘We still lack a strong rule of law in this society. If the rule of law was stronger, this sort of thing couldn’t happen.’

De documentairemakers noemen corruptie, onverschilligheid en het onvermogen van de autoriteiten om iets te doen, als redenen voor het falen van de politie. Er zijn geen netwerken op het gebied van kinderontvoeringen tussen lokale autoriteiten en overheden. In vergelijking met Nederland, wordt er in China nauwelijks aandacht gegeven aan individuele gevallen. In Nederland kan bijvoorbeeld Amber Alert vrijwel direct worden ingeschakeld bij vermissing van een kind.

Een positiever geluid komt van ouders die elkaar opzoeken en samenwerken in hun zoektocht naar de kinderen. Hieruit spreekt hoop. Ze maken gebruik van sociale media, lokale tv- en radiostations en flyeren op straat. Zo is er de website baobeihuijia ‘baby kom thuis’ waarop foto’s staan van vermiste kinderen.[2] Ook plaatst men op deze website foto’s van kinderbedelaars die op straat leven, in de hoop dat ouders zo zoon of dochter herkennen en terugvinden.

Het is de vraag in hoeverre de een-kind-politiek een rol speelt in de toename van kinderontvoeringen. Zijn kinderen door schaarste meer waard? Het maakt het extra onverdraaglijk voor de ouders. Ze mochten slechts één kind en dat raken ze kwijt.

De verbeelding van het leed van de ouders wordt versterkt door melancholische muziek en visuele weergaves. Het begin van de documentaire toont een verlaten driewieler met daaromheen een drukke weg met auto’s en heel veel voorbijgangers die gewoon passeren. Het lijkt weer een verwijzing naar de onverschilligheid en het niets doen van omstanders. In de Chinese cultuur is de familieband heel hecht, bekenden en vrienden kunnen rekenen op onvoorwaardelijke steun. Voor onbekenden daarentegen, zullen Chinezen zich minder inspannen. Het is te hopen dat het gemeenschappelijke gevoel voor verantwoordelijkheid nog zal groeien in de harde Chinese samenleving.

Sommige beelden uit de documentaire heb ik met verbijstering bekeken. De trieste levensverhalen in de documentaire hebben veel indruk gemaakt. De film is echter niet op alle momenten even boeiend. Sommige scenes zijn vrij langdradig, zoals de beelden waarin ouders op straat flyers uitdelen. Maar dit geeft wel de realiteit weer, en dat is ook de bedoeling van de makers. De essentie is om bewustzijn te creëren en aandacht te vragen voor kinderhandel en het oplopende aantal zaken dat hoogstwaarschijnlijk niet zal worden opgelost. Omdat de documentaire pas recentelijk verschenen is, is het moeilijk te zeggen of zij hier in zullen slagen.

| Living with Dead Hearts (China 2013; Songhua Productions) regie: Charles Custer en Leia Li, genre: documentaire.

Aleid Bisterbosch (1989) studeert Chinastudies aan de Universiteit Leiden en heeft enige tijd in China gewoond en gestudeerd.

 


[1] De documentaire Living With Dead Hearts (China 2013) is door de productiemaatschappij Songhua Productions beschikbaar gemaakt op het internet: http://vimeo.com/70711924 (geraadpleegd op 15 augustus 2013).

[2] Beschikbaar via: http://www.baobeihuijia.com/ (geraadpleegd op 15 augustus).

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>