Educating the masses?

Roos van der Zwan

‘Paul McCartney is dood’, zo spreekt socioloog Gerben Moerman in de Amsterdamse club AIR. Het is het begin van een betoog over complottheorieën, wat hij vervolgens subtiel koppelt aan de begrippen verificatie en falsificatie. Belangrijke begrippen in de sociale wetenschap die met simpele voorbeelden worden uitgelegd. Deze opzet kenmerkt de Universiteit van Nederland:[1] pakkende uitspraken, waarmee vervolgens een wetenschappelijk onderwerp kort en bondig uiteen wordt gezet. De Universiteit van Nederland is een website waar elke werkdag – gratis – een college van een kwartier online komt. De trailer maakte mij al enthousiast,[2] in deze recensie wordt daarom de Universiteit van Nederland onder de loep genomen.

De Universiteit van Nederland lijkt aan te sluiten bij het groeiende aanbod van online colleges. In Amerika is het al langer mogelijk om online colleges te volgen. Dit wordt ook wel Massive Open Online Course (MOOC) genoemd. Dergelijke online colleges zijn bijvoorbeeld te vinden op de website edX.[3] Op deze website worden cursussen gegeven vanuit Harvard University, Massachusetts Institute of Technology en sinds kort ook vanuit de TUDelft. De cursussen zijn gratis en toegankelijk voor iedereen met een internetverbinding. Het is ook mogelijk een certificaat te behalen, hoewel daar soms voor betaald moet worden en ze nog niet worden erkend als een echt diploma. Toch maakt dit wetenschappelijk onderwijs toegankelijker voor iedereen. Ook in Nederland zijn er initiatieven voor het volgen van online colleges, zo besloot minister van onderwijs Jet Bussemaker in januari dat studenten studiepunten kunnen krijgen als zij online colleges volgen.

In oktober 2013 opende de Universiteit van Nederland haar digitale deuren op initiatief van Alexander Klöpping en Marten Blankesteijn. Vanaf dat moment komen er elke dag nieuwe colleges online op de website. Deze colleges hebben uiteenlopende onderwerpen, maar ze worden allemaal gegeven door de beste academici van Nederland die vol enthousiasme vertellen over hun vakgebied. De vakgebieden lopen uiteen van biologie en geneeskunde tot filosofie en recht. In december 2013 zijn de videocolleges al meer dan drie miljoen keer bekeken, een teken dat de Universiteit van Nederland nu al een succes is. Het concept is vrij simpel: regelmatig worden er colleges opgenomen, vijf colleges van één wetenschapper op een avond, niet op de universiteit maar in een hippe nachtclub in Amsterdam. Voor tien euro zijn deze colleges bij te wonen. Vervolgens worden de colleges een tijd later online gezet, één week voor één wetenschapper en vakgebied. De colleges zijn dus los te bekijken, maar kunnen ook achter elkaar gekeken worden, zodat je wat meer over het onderwerp te weten komt.

De colleges zelf zijn interessant en het is leuk eens iets te weten te komen over onderwerpen uit de geneeskunde of sterrenkunde. De academici zijn, zoals op de website wordt gesteld, inderdaad erg goed. Ingewikkelde materie wordt simpel en duidelijk uitgelegd, en dat in een kwartier. Toch blijft het allemaal redelijk oppervlakkig. Het moet snel, aantrekkelijk en simpel. Echte wetenschap is dat niet. De colleges zijn daarom meer een soort korte inleiding over een bepaald wetenschappelijk onderwerp. Een van de populairste hoogleraren tot nu toe, Erik Scherder, vertelt bijvoorbeeld over neuropsychologie. Hij spreekt onder andere over wat er gebeurt in je hersenen als je muziek luistert en legt uit waarom vanillevla onze hersenen vernietigt.[4] De filmpjes zijn daardoor leuk om eens tussendoor te bekijken en je algemene kennis wat te verbreden. Maar diepgaande wetenschappelijke kennis zal je er niet mee op doen. Je kunt immers niet alles over het evenwichtsorgaan[5] uitleggen in een kwartier, en ook niet in vijf keer een kwartier.

Gaat het over je eigen vakgebied, dan merk je des te meer dat de colleges aan de oppervlakte blijven. Op 22 januari 2014 woonde ik de opnames bij van de colleges van socioloog Gerben Moerman. Hij begon met een college over de term ‘allochtoon’ en waar die vandaan komt. Hiermee geeft hij indirect het belang aan van begrippen en terminologie bij het doen van sociologisch onderzoek. Het is daarmee een verkapt college onderzoeksmethoden, de rode draad in al zijn colleges. Hij spreekt bijvoorbeeld ook over het verkeer in Amsterdam: dat enkele fietsers, voetgangers en auto’s zich niet aan de verkeersregels houden, betekent niet dat niemand dat doet en dat er in het Amsterdamse verkeer totale chaos bestaat. De boodschap is dat men geen conclusies kan trekken over een groep op basis van informatie over enkele gevallen: een belangrijk principe binnen de wetenschap. Verificatie en falsificatie komen eveneens aan bod. Hij legt uit dat verificatie niet voldoende is en Moerman citeert in zijn college Karl Popper: ‘We should ring the bells of victory every time a theory is refuted.’ Volgens Karl Popper moeten we dus op zoek naar falsificatie: bewijzen die theorieën weerleggen. De colleges van Moerman geven een interessant inkijkje in de wereld van de sociologie en zijn onderzoeksmethoden: classificatie, statistiek en de beroemde Popper komen allemaal aan bod. Voor een socioloog bekende stof, maar de kwaliteit van het college ligt toch voornamelijk in het enthousiasme van de docent en niet zozeer in de inhoud.

Bij de Universiteit van Nederland worden dus geen echte wetenschappelijke colleges gedoceerd en een diploma krijg je er ook niet mee. Het is kort, gratis en toegankelijk voor iedereen. De vraag is echter of dergelijke initiatieven daadwerkelijk een gevarieerde groep mensen bereiken. Aan het publiek te zien bij de opnames van de sociologiecolleges, lijkt de Universiteit van Nederland voornamelijk hoog opgeleide autochtonen te trekken. Dit zegt uiteraard niets over de kijkers online, maar dat het publiek daar meer divers is, lijkt me sterk. Het blijft daarmee iets voor een beperkte groep Nederlanders. Dat is jammer, want de docenten zorgen ervoor dat de colleges interessant en begrijpelijk zijn. Voor mensen die geïnteresseerd zijn in wetenschap en die het leuk vinden hun algemene kennis vergroten is de Universiteit van Nederland dan ook een uitstekend initiatief.

Roos van der Zwan (1990) volgt de Research Master Social and Cultural Science aan de Radboud Universiteit in Nijmegen.


[1] Universiteit van Nederland, beschikbaar via: http://www.universiteitvannederland.nl (geraadpleegd op 15 februari 2014).

[2] Deze trailer is beschikbaar via: http://www.youtube.com/watch?v=CM6gDN-iYkY (geraadpleegd op 15 februari 2014).

[3] edX.org, beschikbaar via: https://www.edx.org/ (geraadpleegd op 26 februari 2014)

[4] E. Scherder, ‘Wat gebeurt er in je hersenen als je muziek luistert?’, Universiteit van Nederland (8 oktober 2013) beschikbaar via: http://www.youtube.com/watch?v=9Kq3rwjMxTE (geraadpleegd op 15 februari 2014); E. Scherder, ‘Waarom vernietigt vanillevla onze hersenen?’, Universiteit van Nederland (10 oktober 2013) beschikbaar via: http://www.youtube.com/watch?v=lTUzUGB8GAg (geraadpleegd op 15 februari 2014).

[5] H. Kingma, ‘Waarom verpest het evenwichtsorgaan de levens van miljoenen mensen?’ Universiteit van Nederland (13 januari 2014) beschikbaar via: http://www.youtube.com/watch?v=verrR-KGQok (Geraadpleegd op 15 februari 2014).

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>