De heksenjacht van de eenentwintigste eeuw

Simone Neeling

Het is woensdagmiddag 4 september 2013. Zo’n honderdvijftig inwoners van Deventer verzamelen zich om te protesteren tegen pedofilie. Gewapend met spandoeken met daarop teksten als ‘Wij trekken een grens, een pedo is geen mens!’ en ‘In Deventer demonstreren wij, veilige straten en 0570 pedovrij!’ maken zij hun standpunt duidelijk. Wat was de aanleiding? Ex-bestuurslid van pedofielenvereniging Martijn, Marthijn Uittenbogaard, was gezien in de Overijsselse stad. Hij werd herkend en belaagd door een groep jongeren en moest vluchten naar een restaurant, waar de politie hem te hulp schoot. Later die week herhaalde het tafereel zich nog eens nadat hij werd herkend in een ijssalon. Daarna is hij per taxi de stad ontvlucht. Ook was het twee avonden onrustig bij een flatgebouw waar Uittenbogaard werd gezien met zijn vriend Ricardo Hunefeld. De mobiele eenheid was toen nodig om de oploop uit een te drijven.

Eerder dit jaar werd ook Hunefeld zelf, inwoner van Deventer en zelfverklaard pedofiel, door een menigte belaagd. Zijn ouderlijk huis in Friesland werd in 2011 al eens beklad met graffiti en bekogeld met eieren. In 2008 kwam hij voor het eerst in het nieuws na zijn ontslag bij een stratenmakerbedrijf. Het bedrijf liet weten dat het de geaardheid van Hunefeld niet kon tolereren, omdat de werknemers met regelmaat schoolpleinen en directe omgevingen van scholen moeten bestraten. Beide mannen zijn echter nooit officieel veroordeeld voor pedoseksualiteit.

De situatie van Uittenbogaard en Hunefeld doet denken aan een middeleeuwse heksenjacht. Met zijn allen tegen één; gewoon, omdat iemand zegt dat een ander wat gedaan heeft. Hoewel de geaardheid van de mannen uiteraard maatschappelijk niet door de beugel kan, hebben zij zich voor zover bekend nooit schuldig gemaakt aan een zedendelict. Toch worden ze uitgespuugd door de maatschappij. Tijdens een uitzending van Pauw en Witteman laat een van de Deventerse demonstranten zelfs weten dat ze de doodstraf graag heringevoerd zou zien voor ‘dit soort mensen’.[1]

Een vergelijkbaar lot overkomt Lucas (Mads Mikkelsen) in de film Jagten (2012), geregisseerd door Thomas Vinterberg. In tegenstelling tot bovengenoemde Deventerse mannen valt de hoofdpersoon uit deze film echter niet op kinderen, maar hiervan wordt hij uiteindelijk wel beschuldigd. Lucas is een gescheiden pechvogel die sinds zijn laatste ontslag werkt op een kleuterschool. Elke ochtend wordt hij enthousiast begroet door zijn fanclub van kleutertjes. Lucas is een geliefde en gewaardeerde man in het dorp en dat spat van het scherm. Klara (Annika Wedderkopp), een van de kinderen en tevens de dochter van Lucas’ beste vriend Theo, is op een dag een beetje boos op Lucas. Dat vertelt ze aan directrice Grethe en ze maakt terloops nog een ongepaste opmerking over het mannelijk geslachtsdeel. Grethe linkt de twee opmerkingen aan elkaar en trekt meteen een conclusie. Het meisje lijkt niet te weten wat ze precies heeft gezegd, laat staan wat de gevolgen van haar uitspraak zijn: ze gebruikte louter wat woorden die zij haar oudere broer zo nu en dan heeft horen zeggen.

Toch zijn de gevolgen van Klara’s ‘verklaring’ voor Lucas onbeschrijflijk groot. Directrice Grethe besluit een onderzoek in te stellen, maar doet ondanks haar goede bedoelingen werkelijk alles op de verkeerde manier. De amateuristische agent uit het dorp maakt de ene fout na de andere en tot overmaat van ramp reageert Lucas zelf ook niet al te handig. Hij kan maar niet geloven dat iemand hem van een zedendelict verdenkt. Hij heeft toch niks misdaan?

Uiteindelijk valt het besluit om Lucas te ontslaan: hij heeft niet langer toegang tot het terrein van de school. Maar daar blijft het niet bij, want ook in de supermarkt zijn hij en zijn zoontje – wie hij juist wat vaker mocht zien – niet meer welkom. Om nog maar te zwijgen over de gevolgen voor de vriendschap tussen Lucas en zijn vriend Theo.

Ondertussen weten alleen Lucas, Klara en de kijker dat de hoofdpersoon onschuldig is. Vinterberg laat het sociale proces zien dat Lucas langzaam tot waanzin drijft en laat daarbij – gelukkig – het rechtsproces wat op de achtergrond. Lucas is in Jagten het slachtoffer van karaktermoord. Hij moet toezien hoe angst en achterdocht zich langzaam over het voorheen zo vreedzame Deense dorpje verspreiden. Doordat de kijker steeds sterker gaat beseffen dat ook hij in feite slachtoffer zou kunnen worden van zo’n collectieve jacht heeft de film een wat angstige ondertoon.

Hoewel Lucas zijn eigen onschuld natuurlijk kent, slaagt hij er niet in om zijn omgeving daarvan te overtuigen. Uiteindelijk slaat te twijfel ook bij de kijker toe. Zou het dan toch? Als we Theo mogen geloven heeft zijn dochter Klara bovendien nog nooit gelogen. Daarnaast gaat Lucas zich ook steeds vreemder gedragen: ondanks dat zijn kersverse vriendin aan zijn kant lijkt te staan, schopt hij haar het huis uit en veroorzaakt hij publieke scènes die in de verste verte geen sympathie aan hem toekennen.

Dan is het plots een jaar later. We zien hoe Lucas en zijn zoon aankomen op een feest waar het hele dorp aanwezig is. De twee worden hartelijk ontvangen. Lucas mag zelfs met Klara praten. Alles lijkt weer bij het oude, maar niets is wat het lijkt. De opmerking van Klara, die meerdere malen zelf heeft toegegeven dat ze ‘gewoon iets doms heeft gezegd’, heeft het dorp getekend, ondanks dat het meisje nu wel wordt geloofd. De jacht op Lucas is nog lang niet afgelopen.

Vrolijk wordt je niet van Jagten, blijven hangen doet het verhaal wel.

Pedofilie is een term die wordt gebruikt voor het zich seksueel primair aangetrokken voelen van volwassenen tot kinderen die nog niet geslachtsrijp zijn. Pedofilie is verwant aan pedoseksualiteit en kindermisbruik, maar het is niet per definitie hetzelfde.[2] Toch wordt dat in het geval van Uittenbogaard en Hunefeld wel zo opgevat. Net als in de jacht op de onschuldige Lucas, zal ook in de jacht op hen de laatste kogel nog niet geschoten zijn.

Simone Neeling (1994) is tweedejaars Bedrijfscommunicatie aan de Radboud Universiteit en eindredacteur bij Nultweevier.nl.


[1] ‘Inwoners Deventer in protest tegen pedofielen in stad’, Pauw en Witteman (4 september 2013)  http://pauwenwitteman.vara.nl/media/242197 (geraadpleegd op 5 oktober 2013).

[2] ‘‘Kristallnacht’ bij pedoseksueel Ricardo Hunefeld’, Crimesite Camilleri (26 juni 2011) online beschikbaar via http://www.camilleri.nl/2011/06/kristallnacht-bij-pedoseksueel-ricardo-hunefeld (geraadpleegd op 5 oktober 2013).

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>