Europe Day gaat Europa niet redden

Eric van der Vorst

In het tweede nummer van Volonté Générale van dit jaar presenteerde de Radboud Honours Academy-denktank European Culture haar resultaat van een jaar lang onderzoek naar het bestaan en de creatie van een Europese cultuur.[1] Een uitgebreide inkadering van het onderzoeksveld en een verregaande theoretisering op basis van ingewikkelde begrippen leidden tot een mager eindresultaat: de herontdekking van Europe Day, een gezellige Europese Koninginnedag vol stereotypen. Ik zie het al voor me: Angela Merkel en Herman van Rompuy in hun gouden troika op bezoek in een of ander Slovaaks dorp, om daar in lederhosen mee te doen aan een typisch Europees potje touwtrekken. Ja, dat zal de eenwording van Europa een hoop goeds opleveren.

Het onderzoek van deze groep excellente studenten is niet alleen maar onzin. In het eerste deel van hun artikel tonen de denktank-leden dat zij goed begrijpen wat nu precies het probleem is van de ‘Europese cultuur’: de EU is te veel een politiek-economische entiteit en er is te weinig culturele eenheid. De huidige economische en politieke problemen kunnen wel eens het gevolg zijn van een gebrek aan solidariteit binnen Europa. Duidelijk. Op basis van een conceptueel kader van de Finse geograaf Anssi Paasi wordt helder en uitermate theoretisch beschreven in welke fasen van het institutionaliseringsproces het mis gaat. Jammer genoeg doet de denktank niets met de constatering dat onderwijs, de afgeleide van cultuur, een nationale aangelegenheid blijft. Hierin zag de denktank One Common European History? uit 2011-2012 juist een oplossing.[2] Ook wordt er aan het probleem van de linguïstic diversity binnen de EU voorbij gegaan. Moet iedere succesvolle culturele gemeenschap niet één gemeenschappelijke taal hebben? Allemaal gemiste kansen. En, ten slotte, in de oplossing die de denktank uiteindelijk vindt, Europe Day, wordt geen enkele rekening meer gehouden met de constateringen die de denktank in haar onderzoek deed. Ook jammer.

Een denktank zou geen denktank zijn wanneer zij geen oplossingen bedenkt voor de uitvoerig geanalyseerde problemen. En daarom is deze denktank met Europe Day op de proppen gekomen. Dit is vreemd. In hun eigen artikel merken de denktankleden op dat culturele initiatieven in Europa vaak last hebben van een ‘artificieel karakter’. Vervolgens bedenken zij zelf een cultureel initiatief dat bol staat van de kunstmatigheid. Culturele Olympische Spelen? Gaan we sporten of schilderen? Gaat deze Europe Day het door de denktank benoemde ‘algeheel gebrek aan solidariteit’ in Europa oplossen? Met andere woorden: gaan tentoonstellingen, kookbeurzen en sportdagen ervoor zorgen dat de gemiddelde Nederlander de miljardenleningen aan Griekenland oké vindt? Ik dacht het niet. Gaat subisdie aan immaterieel cultureel erfgoed ervoor zorgen dat Groot-Brittannië ineens de euro begeert? En dan de vooroordelen waarover de denktank spreekt: worden vooroordelen niet juist versterkt door de creatie van een culturele canon voor ieder land? Volgens de denktank zou Europe Day de typische Nederlander en de typische Belg aan de typische Duitser moeten tonen. Ben ik een typische Nederlander? En heeft Nederland überhaupt wel een nationale keuken? Hier vormt zich een probleem dat ook in de theoretische analyse niet besproken wordt: dé Nederlander bestaat net zo min als dé Europeaan. Typisch Nederlandse dingen zoals schaatsen, klompen, windmolens en dijken kent men in Zuid-Limburg niet. En ook lokale of regionale identiteiten, zoals misschien de Zuid-Limburgse, bestaan helemaal niet, of zijn aan het uitsterven. In een globaliserende wereld, waarin grenzen openen, internet bestaat en ‘europeanen’ over de hele wereld reizen, is er geen ruimte meer voor een ‘Europese cultuur’. Honderd jaar geleden had Europese culturele propaganda via symbolen, volksliederen, feestdagen en andere invented traditions nog succesvol kunnen zijn. Anno 2013 zijn Europeanen simpelweg te slim en te werelds om dit soort opzichtige propaganda te geloven. Zij bepalen hun eigen identiteit en zijn solidair met wie zij willen.

In hun eigen artikel geven de denktankleden al aan dat de keuze voor Europe Day als case-study een compromis is. Het onderzoek moest immers nog van een ‘concreet karakter’ voorzien worden. Maar wanneer men na een dergelijk sterk theoretisch onderzoek slechts met een onhaalbaar, duur en bovenal nutteloos plan komt om zoiets als het Spel zonder Grenzen nieuw leven in te blazen, dan had deze concretisering beter weggelaten kunnen worden. De denktank heeft na een jaar onderzoek het probleem wel begrepen, maar de oplossing niet gevonden. Ze hebben misschien íets te lang blindgestaard op institutionaliseringprocessen, wordingstrajecten en belonging, en íets te weinig creativiteit getoond

Eric van der Vorst (1990) is cultureel historicus en was in het collegejaar 2011-2012 lid van de denktank One Common European History? van het Radboud Honours Academy.


[1] N. Ashlan et al., ‘Cultureel project Europa?’, Volonté Générale n˚2 (2013) 21-25.

[2] In 2011 schreef de denktank One Common European History? Het artikel Diversity and unity: A new way of teaching European history. Hierin stelt de denktank voor om in geschiedenislessen op middelbare scholen meer nadruk te leggen op de historische narratieven van andere naties in Europa. ‘Diversity and unity: A new way of teaching European history’, in: N. ter Berg (red.) One European political identity? Reflections on Science 2011 – 2012 (Nijmegen 2012).

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>