Het wordt niet leuker, wel makkelijker

Dirk Cornelissen

Al jaren voert de belastingdienst campagne met de slogan ‘leuker kunnen we het niet maker, wel makkelijker’. Met oog op recente problemen rijst de vraag of de belastingdienst deze slogan wel kan waarmaken. Het nieuws werd de afgelopen weken beheerst door de mededeling dat ongeveer zes miljoen Nederlanders dit jaar een naheffing zullen ontvangen. Gemiddeld moet er per geval 150 euro worden bijbetaald. Ook bij het uitbetalen van de kinderopvangtoeslag ging het mis: één op de drie ontvangers moet de te veel ontvangen toeslag (gemiddeld 2.500 euro per geval) terugbetalen aan de belastingdienst.[i]

Een belangrijke oorzaak van de problemen bij de belastingdienst is de complexiteit van het Nederlandse belastingstelsel. Ten aanzien van het uitbetalen van toeslagen is de belastingdienst door toedoen van politieke keuzes in een onwenselijke spagaat terecht gekomen. Enerzijds wil de belastingdienst fraude voorkomen, anderzijds wil de politiek dat de belastingdienst service verleent aan de burger door het uitkeren van toeslagen als voorschot. Deze spagaat leidde in 2012 en 2013 tot problemen met Bulgaarse bendes die tripjes naar Nederland organiseerden voor Bulgaren die zich in Nederland als ‘spookinwoner’ inschreven bij een gemeente en een zorgtoeslag aanvroegen. Voordat het uitbetalen van voorschotten werd stopgezet had de belastingdienst al 6.000 tot 8.000 euro uitbetaald aan ieder van deze spookinwoners.[ii]

De complexiteit van het Nederlandse belastingstelsel leidt niet alleen bij de belastingdienst tot problemen. Alle burgers moeten zelf in de gaten houden op welke toeslagen en kortingen zij recht hebben. Zij raken daarbij nogal eens het spoor bijster.  Dit leidt er toe dat 17% van de mensen die recht hebben op zorgtoeslag of huurtoeslag hier geen gebruik van maken. Bij minder bekende toeslagen is dit percentage veel hoger.[iii]

Gezien de problemen met het huidige belastingstelsel is een herziening noodzakelijk. De regering heeft dit ingezien en in 2012 de Commissie Inkomstenbelasting en toeslagen –de Commissie Dijkhuizen- ingesteld. In juni 2013 publiceerde deze commissie haar aanbevelingen. Inmiddels zijn door de regering de eerste stappen gezet om politieke consensus te bereiken over een herziening.[iv]

De belangrijkste doelen van een herziening
De twee belangrijkste doelen van een belastingherziening zijn vermindering van de complexiteit en de verhoging van de arbeidsparticipatie. De grenzen van het uitvoerbare zijn bereikt en dit dwingt tot herziening van het systeem door het minder complex te maken. Een simpeler systeem heeft als voordeel dat het aantal fraude- en uitvoeringsincidenten zal afnemen. Dat is belangrijk omdat berichten over fraude en uitvoeringsincidenten de belastingmoraal aantasten. Daarnaast kan een vereenvoudiging van het stelsel ertoe leiden dat fiscale maatregelen beter op elkaar worden afgestemd. Toen het huidige belastingstelsel werd ontworpen, bestonden de toeslagen nog niet. Daardoor zijn de toeslagen als het ware in het bestaande stelsel ingeweven met onbedoelde gevolgen als resultaat. Zo is het recht op toeslagen mede afhankelijk van het gebruik van aftrekposten. Bij twee huishoudens die een gelijk inkomen hebben, ontstaat een verschil in recht op toeslagen omdat het ene huishouden via hypotheekrenteaftrek een lager fiscaal inkomen heeft dan het gezin zonder een eigen huis. In een nieuw te ontwerpen stelsel krijgen aftrekposten en toeslagen een heldere taakafbakening.

Een tweede doel van een herziening is een toename van de werkgelegenheid. Het verschil tussen de loonkomsten voor de werkgever en het netto loon dat de werknemer overhoudt, de zogenaamde ‘wig’, zal aangepakt moeten worden. De wig maakt het inhuren van meer werknemers duur; tegelijkertijd wordt (meer) werken voor (potentiële) werknemers nauwelijks beloond. Doordat er daarnaast in het huidige systeem bepaalde inkomenscategorieën door toeslagen extra gesteund worden, ontstaat er voor bepaalde groepen zelfs een negatieve prikkel om te werken. Zo gaat een alleenstaande ouder die vanuit de bijstand vier dagen in de week tegen minimumloon gaat werken er netto 80 euro per maand op achteruit (een inkomensterugval van 5%). De belastingherziening voorkomt dit soort ongewenste situaties. Niemand is tegen een simpeler systeem dat tot meer werkgelegenheid leidt.[v]

Grafiek

Laat het progressieve tarief los
De politiek zal in de komende tijd keuzes moeten maken over herziening van het belastingstelsel. Voor het slagen van de herziening is het cruciaal dat de belastingstarieven op arbeid worden verlaagt. In het huidige stelsel wordt er in de praktijk gewerkt met drie schijven voor het belasten van inkomsten uit werk (formeel zijn er vier schijven, maar schijf 2 en drie hebben hetzelfde belastingtarief). In de eerste schijf betaalt iedere werkende over zijn inkomen t/m 19.645 euro 36,25% belasting. In de tweede (en formeel ook de derde schijf) wordt over het inkomen van 19.646 t/m 33.363 euro 42% belasting betaald. Over alle inkomsten die hoger zijn dan 56.532 euro wordt 52% belasting betaald.

De commissie-Dijkhuizen heeft ervoor gepleit om dit systeem te vereenvoudigen naar een systeem met twee schijven. Over het inkomen t/m 62.500 euro wordt 37% belasting betaald; over alle inkomsten daarboven 49%. Door met twee schijven te werken zouden ongeveer 13 miljoen huishoudens geconfronteerd worden met nog maar één schijf. Dit komt aardig in de buurt van de sociale ‘vlaktaks’ waar onder meer het CDA al enige tijd voor pleit.[vi] Deze vereenvoudiging verkleint de wig (het verschil tussen de loonkomsten voor de werkgever en het netto loon dat de werknemer overhoudt). Het inhuren van nieuwe werknemers wordt dus goedkoper zonder dat het netto loon daalt. Dat levert een positief resultaat voor de werkgelegenheid op.

Tegenstanders van een vereenvoudiging naar twee schijven zullen proberen aan te voeren dat deze wijziging ten koste gaat van het huidige progressieve belastingstelsel, waarbij de zwaarste schouders de zwaarste lasten dragen. Daarmee geven zij echter een vertekend beeld. Correct is dat het verschil in inkomen tussen werkenden en niet-werkenden zal groeien. Dit levert dan ook de gewenste situatie op dat werken weer gaat lonen. De situatie dat mensen er netto op achteruitgaan als ze werken behoort tot het verleden. Wat niet klopt is het beeld dat een progressief schijvenstelsel dé manier is om de sterkste schouders ook daadwerkelijk de zwaarste lasten te laten dragen. De belastingtarieven geven namelijk geen compleet beeld. Inkomensafhankelijke toeslagen, inkomensafhankelijke heffingskortingen en de procentuele zorgpremie ontbreken. Deze hebben grote invloed op het verschil tussen het bruto- en nettosalaris. Bij een wijziging van de belastingtarieven moet ook gedacht worden aan de toeslagen en heffingskortingen. Bij draagkracht gaat het immers om het gemiddelde belastingtarief en niet om het tarief dat over de laatst verdiende euro wordt geheven.[vii]

Conclusie
Het huidige belastingstelsel kraakt in haar voegen en is toe aan vernieuwing, of beter gezegd vereenvoudiging. Vereenvoudiging leidt tot een daling van het aantal fraude- en uitvoeringsincidenten. Daarnaast leidt een stelstelwijziging ertoe dat de werkgelegenheid toeneemt. Om dit te bereiken moet de belasting op arbeid worden verlaagd. De belastingtarieven omlaag en het aantal schijven van drie (formeel vier) naar twee is het devies. Dit betekend wel dat Nederland haar huidige progressieve stelsel (deels) los zal moeten laten. Anders dan tegenstanders beweren hoeft dit geen probleem te zijn. Uiteindelijk zal een nieuw belastingstelsel het er niet leuker op maken, maar wel makkelijker.

Dirk Cornelissen (1988) is lid van het CDA en werkt als beleidsadviseur voor Vereniging Hogescholen.


[i] ‘‘Vijf tot zes miljoen mensen krijgen 300 euro naheffing belastingdienst’’, NRC.nl (30 oktober 2014), online beschikbaar via; http://www.nrc.nl/
nieuws/2014/10/30/tot-zes-miljoen-belastingplichtigen-krijgen-naheffing-over-2014/
(geraadpleegd 30 november 2014); ‘Kinderopvangtoeslag terugbetalen, hoezo?’, RTLnieuws.nl (19 september 2014) online beschikbaar via: http://www.rtlnieuws.nl/
nieuws/binnenland/kinderopvangtoeslag-terugbetalen-hoezo
(geraadpleegd 30 november 2014).

[ii] ‘Grootschalige fraude Bulgaren met toeslagen’, RTLnieuws.nl (21 april 2013) online beschikbaar via: http://www.rtlnieuws.nl/nieuws/binnenland/grootschalige-fraude-bulgaren-met-toeslagen (geraadpleegd 30 november 2014).

[iii] Tweede Kamer der Staten-Generaal, Kamerstuk 32140 nr. A (2014-2015).

[iv] Commissie inkomstenbelastingen en toeslagen, Naar een activerender belastingstelsel, Eindrapportage (Den Haag, 2013).

[v] Idem; Commissie inkomstenbelastingen en toeslagen, Naar een activerender belastingstelsel, Interimrapport (Den Haag, 2012).

[vi] Wetenschappelijk Instituut voor het CDA, Een Sociale vlaktaks (Den Haag, 2009).

[vii] Idem.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>