Het probleem Multiculturalisme

Marcel Wissenburg

Melden dat multiculturalisme al enige tijd een heet publiek hangijzer is, is zoiets als het intrappen van een open deur die al zes keer ingetrapt is. Wat valt er nog voor nieuws te melden over dit – met een knipoog naar Cor Bosman – totaal uitgekauwde thema? Misschien dit: ‘het’ probleem, het echte probleem, is vaststellen wat nu echt het probleem met multiculturalisme is. Integratie? Desintegratie? Individualisering? Kuddegeest? Solidariteit? Geloof? Atheïsme? De foute religie? Stupiditeit? Opvoeding? Beschaving? Etiquette? Moraal? Gezag? Taal? Ras, geslacht, geaardheid?

Filosofen hebben de wereld altijd verschillend geïnterpreteerd, zeiden Marx en Engels, het komt erop aan haar te veranderen. Wil dat zeggen dat alternatieve interpretaties nutteloos zijn? Een lamp repareren in de veronderstelling dat de stroom eraf is, kan voor tamelijk onaangename verrassingen zorgen; en de lamp repareren alsof het een kraan is, is ronduit absurd. Zonder zinnige interpretaties valt de wereld niet te veranderen.

Voor u liggen twee nieuwe interpretaties van ‘het’ probleem die drie kenmerken delen en op één punt grondig verschillen.

Beide stukken zijn, ten eerste, oorspronkelijk geschreven als policy brief voor onze premier – die erom bekend staat dat hij niet van geleuter houdt: als je je verhaal niet in twee A4tjes kunt uitleggen, laat het dan maar zitten. Beide teksten sluiten bovendien aan bij de liberaal-democratische traditie: de onpartijdigheid die van de overheid verwacht mag worden, mag niet in onverschilligheid ontaarden – overheid én onpartijdigheid hebben maar één doel: de bescherming van de burger via vrijheid, gelijkheid, autonomie en mensenrechten.

Beide teksten, ten slotte, beschouwen lidmaatschap van een culturele groep als een sociale constructie, in beginsel dus een fantasie die we onszelf aanpraten: een soort Role Playing Game zoals Dungeons and Dragons of Star Trek. Misschien doet dat onrecht aan de spelers van het multiculturele spel, die hun identiteit toch heel wat serieuzer nemen dan de knikkerende kinderen op het schoolplein – en misschien is het een stap in het doorbreken van een taboe groter dan de heiligheid van culturen: het taboe rond religie zelf, waar tolerantie nog steeds betekent dat het een stap te ver gaat om religie als absurde fantasie af te schilderen.

Minstens zo opmerkelijk, gegeven al deze overeenkomsten, is het verschil tussen beide teksten. Waar de ene auteur om een overheid vraagt die actief en overtuigend zorgt voor opvoeding en participatie in een identiteit vormende cultuur, ziet de ander juist meer in een afstandelijke, alles behalve bemoeizuchtige overheid die enkel ingrijpt als fundamenten van de vrije samenleving bedreigd worden. Zelfs als filosofen de wereld en haar problemen op vrijwel dezelfde manier interpreteren, kunnen ze nog met verschillende oplossingen komen. Multitoolen, zeg maar.


Prof. dr. Marcel Wissenburg
(1962) is hoogleraar Politieke Theorie aan de Radboud Universiteit Nijmegen en is als visiting professor verbonden aan het Institute for Law, Politics and Justice van de Keele University in het Verenigd Koninkrijk.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>