De politieke verjonging van G500

Jony Ferket

Op 8 april 2012 deed een nieuw initiatief de politieke grondvesten trillen. Sywert van Lienden presenteerde in Buitenhof G500. De Catshuisonderhandelingen bevonden zich in een impasse: de VVD, CDA en de PVV leken er niet uit te komen. In no time sloten honderden jongeren zich bij dit initiatief aan. Zij werden lid van de drie zogenaamd politieke ‘middenpartijen’: VVD, PvdA en CDA. De partijkassen werden gespekt door deze nieuwe leden. De jongeren – en ook mensen boven de 35 jaar die zich aansloten – wilden hervormingen in de politiek en vooral binnen grote thema’s als de zorg, de arbeidsmarkt en het pensioensysteem bewerkstelligen. Wat gebeurde hier? Wat maakte dat de roep om verjonging van de politiek zo aansloeg? Waarom is het belangrijk dat de politiek moderniseert en de democratie zich blijft ontwikkelen? Het initiatief G500 zal door de bril van deze vragen worden besproken.

De stem van de jongere komt tekort
Om te beginnen maken jongeren het minste gebruik van hun stemrecht. De cijfers zijn schokkend: in 2006 heeft 26% van de jongeren tussen de 18 en 25 jaar niet gestemd bij de Tweede Kamerverkiezingen. In 2010 is dit percentage opgelopen tot maar liefst 41%.[1] Een belangrijk motief van niet-stemmers is dat zij aangeven dat hun stem er niet toe doet. Ruim 60% van de niet-stemmers tijdens de verkiezingen in 2010 denkt geen invloed te hebben op het regeringsbeleid.[2] Kiezers weten niet meer wat hun stem betekent! Denk aan de frustratie van de CDA-partijleden bij de beslissing om met gedoogsteun van de PVV te regeren. Of een meer recent voorbeeld: een stem op de VVD op 12 september 2012 betekende ook nivellering. Wanneer we naar de jongeren kijken, zijn zij steeds meer hoogopgeleid, doen ze vrijwilligerswerk en zijn ze actief op allerlei fronten. Het wordt steeds meer de vraag of ze wel betrokken zijn bij het politieke systeem in deze vorm.

Misschien niet zo’n vreemde vraag als we zien dat de leeftijden van partijleden en onze machthebbers hoog is. De gemiddelde leeftijd van de leden van het CDA is 67![3] Ook de leeftijden van de leden van de VVD en PvdA komen boven de vijftig jaar uit. We kunnen zeggen dat de macht is vergrijst: Rutte I werd ook wel Grijs-I genoemd met een gemiddelde leeftijd van bijna 54 jaar. Daarmee heeft Rutte I de hoogste gemiddelde leeftijd van alle kabinetten ingezworen sinds 1963. Rutte II doet het alweer wat beter met 49 jaar. Dit cijfermateriaal over deze politieke partijen is belangrijk, want sinds de Tweede Wereldoorlog zijn deze drie politieke middenpartijen, op 300 dagen na, non-stop aan de macht.

Daarbij is de betrokkenheid van jongeren van uitermate belang, aangezien er op ‘grote’ thema’s als de zorg, arbeidsmarkt en het pensioensysteem hervormingen noodzakelijk zijn. De generatie geboren na 1990 zal het voor het eerst minder goed hebben dan hun ouders.[4] De stijgende zorgkosten vragen om ingrijpen. Ook op andere terreinen zoals de arbeidsmarkt zien we zorgwekkende ontwikkelingen. Neem de jeugdwerkloosheid; het aantal WW-uitkeringen voor jongeren tot 25 jaar kwam in september uit op 12.000. Dat is de helft hoger dan ruim een jaar geleden.[5] Of neem de oudedagsvoorziening. Door de stijgende levensverwachting, de vergrijzing en teruglopende inkomsten uit beleggingen zijn de afspraken over de AOW aan vervanging toe. Dit maakte dat G500 voorstander is van een verhoging van de AOW leeftijd. De levensverwachting vanaf 65 jaar is sinds de invoering van de AOW in 1957 behoorlijk gestegen. Destijds had een man van 65 jaar nog 13,9 jaar te leven, nu heeft iemand die in 2012 65 wordt nog gemiddeld 18,9 jaar te leven. Voor vrouwen is dit gestegen van 16,3 naar 21,8 jaar.[6] Deze stijging werd bij de invoering van de AOW al voorspeld, maar het systeem is er nooit op aangepast. De kosten van de zorg, de aanspraak op sociale verzekeringen, de stijgende pensioenpremies en de daling van de welvaart die hiermee gepaard gaat, zullen op het bordje van de jongeren terecht komen. Daarbij maakt dat het invoeren van verregaande maatregelen op deze terreinen lastig is voor de huidige machthebbers. Het zijn impopulaire maatregelen die men het liefst doorgeschoven zou willen zien.

Op naar de verkiezingen
G500 liet op een tiental thema’s zien dat hervormingen noodzakelijk zijn. Met dit tienpuntenplan in de hand bezochten honderden deelnemers de politieke congressen van de VVD, de PvdA en het CDA. Door steun te vinden voor de plannen bij de leden konden de verkiezingsprogramma’s hervormingsgezind worden gemaakt. Deze methode was onconventioneel, alhoewel eerder bedacht en beproefd door bijvoorbeeld Nieuw Links binnen de PvdA.[7] Door het tienpuntenplan in te brengen in de verkiezingsprogramma’s kon een basis worden gelegd voor het te verwachten Regeerakkoord.

Degenen die zich aansloten bij G500 gaven aan dat zij graag politiek actief wilden worden, maar zich niet herkenden in de bestaande partijen en hun structuren. Zo gaf G500 jongeren en ouderen een eigen agenda gericht op de toekomst. Samen met de partijleden werd er gediscussieerd over en gestemd op de voorstellen. Hoewel sommige leden van de drie politieke partijen de G500 deelnemers met argusogen bekeken, werd er ook nieuwsgierig de standpunten verkend. Er waren partijleden die samen wilden optrekken bij het indienen van amendementen of die de eigen partijdemocratie ook wat magertjes vonden en meer zeggenschap aan de leden wilden geven.

Hoe succesvol is G500? Concreet is er veel geschaafd aan de verkiezingsprogramma’s van de VVD en het CDA. De duurzaamheidsagenda is aangescherpt en de partijen staan voor een realistischere berekeningssystematiek rondom de pensioenen. De G500 was binnen de PvdA minder succesvol om amendementen aangenomen te krijgen, omdat daar werd gestemd via een afgevaardigdensysteem waar een sterkere lobby vooraf voor nodig was geweest. Het grootste succes van G500 lijkt nu vooral ook de aandacht voor inspraak, vernieuwing en verjonging te zijn. Blijkbaar zijn veel jongeren wel geïnteresseerd in politiek, maar zijn hier nieuwe vormen voor nodig.

Bovendien kwam er in aanloop naar de verkiezingen een nieuw initiatief. In Nederland kan je alleen stemmen op de leden van de Tweede Kamer en niet bijvoorbeeld op de minister-president of de coalitie van regeringspartijen. Hierin past het initiatief van de Stembreker waarbij G500 het mogelijk heeft gemaakt om met meerdere kiezers gezamenlijk te stemmen. Zo konden de stemmen worden gedeeld. Hierbij hoorde ook de Stemvinder, een vernieuwende kieswijzer waarbij de gebruiker op oplossingen stemde. Twee vernieuwingen die knelpunten bloot legden en waar behoefte aan bleek: 43.000 mensen hebben hun stem verdeeld, en 250.000 mensen hebben hun stemvoorkeur bepaald met de Stemvinder.

Verjonging
In het huidige politieke systeem dingen jongeren niet mee naar de macht. De structuren zijn verouderd en de macht is aan het vergrijzen. Jongeren zelf lijken weg te lopen bij de politiek. G500 stelde zich tot doel deze politieke structuren te doorbreken, en nieuwe vormen te verzinnen. Het doorvoeren van noodzakelijke hervormingen om zo de welvaart van alle generaties zeker te stellen was het ‘hoger doel’. Vooral de betaalbaarheid van de zorg, een realistisch pensioensysteem en ook veranderingen op het gebied van de woningmarkt en het onderwijs zijn op de kaart gezet. Ook de belangen van ZZP’ers, een populaire werkvorm voor jongeren, zijn ingezien door verschillende partijen.

Jongeren konden door G500 weer invloed krijgen op de besluitvorming die via instituties verloopt waar jongeren zich steeds minder in thuis voelen. Ze konden meepraten en meedoen. Er waren idealen, successen en ook teleurstellingen. Een ding is zeker: het politieke bestel was aan vernieuwing toe.

Jony Ferket (1986) maakt deel uit van het kernteam van G500. Zij is historica en bestuurskundige en werkzaam als onderzoeker & leermanager bij de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur. Ook is zij initiatiefnemer van Denkkracht Utrecht.


[1] CBS, Statline. Stemgedrag stemgerechtigden Tweede Kamerverkiezingen 22-11-2006 (2009) en Statline. Stemgedrag stemgerechtigden Tweede Kamerverkiezing 9-6-2010 (2011) beschikbaar via: http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLNL&PA=71725NED&D1=a&D2=3-9&VW=T (geraadpleegd op 30 november 2012).

[2] CBS, Statline. Beoordeling politiek en democratie (2012) beschikbaar via: http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLNL&PA=71720NED&D1=8&D2=0,3,l&D3=a&HDR=T&STB=G1,G2&CHARTTYPE=1&VW=T (geraadpleegd op 30 november 2012).

[3] J. den Ridder, J. J. M. Holsteyn en R. A. Koole, ‘De representativiteit van partijleden in Nederland’, in: R. Andeweg en J. Thomassen (red.), Democratie doorgelicht: Het functioneren van de Nederlandse democratie (Leiden 2011) 165-184.

[4] CPB, Lifetime Generational Accounts for the Netherlands (2011).

[5] CBS, Persbericht. Opnieuw meer werklozen (2012) beschikbaar via: http://www.cbs.nl/nl-NL/menu/themas/arbeid-sociale-zekerheid/publicaties/artikelen/archief/2012/2012-058-pb.htm (geraadpleegd op 30 november 2012).

[6] CBS, Levensverwachting; geslacht, geboortegeneratie (2012) beschikbaar via: http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?DM=SLNL&PA=80333NED&D1=3,7&D2=a&D3=66&D4=42,97&HDR=T,G1&STB=G2,G3&VW=T (geraadpleegd op 30 november 2012).

[7] A. van der Louw, De razendsnelle opmars van Nieuw Links (Schoorl 2005).

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>