U vraagt, wij draaien

Joep Willemsen

 Het CDA heeft onlangs een nieuwe koers bepaald. De partij van de christendemocraten moet weer warmte uitstralen en een partij zijn die openstaat voor iedereen die de universele waarden als respect, vrijheid en rechtvaardigheid ondersteunt. Wat vooral duidelijk moet worden volgens het Strategisch Beraad, is dat het CDA geen VVD-light of een machtspartij is die op slinkse wijze dingen wil ritselen. Het partijbestuur van het CDA gaf  de opdracht aan het Strategisch Beraad om de nieuwe koers te bepalen. Ze waren ontevreden over  de koers van de partijtop; lees Maxime Verhagen. De slechte positie van de partij in de peilingen zal daar een grote rol in hebben gespeeld.

Het CDA en zijn voorgangers hebben altijd het stempel ‘machtspartij’ gehad. Dit is niet vreemd wanneer je kijkt naar het verleden: met uitzondering van de periode Paars heeft het CDA vanaf de Duitse bezetting (mede) het land geregeerd. ’Machtspartij’ is echter een loze benaming: in principe zitten alle partijen in de politiek om macht te vergaren. Dat is het hele idee van het  Nederlandse politieke stelsel en de voorwaarde van het bestaansrecht van de partijen. Echter, met dit principe van macht in het achterhoofd komen we op een interessant onderwerp: de strijd in een partij tussen ideologie en electoraat. Welke van de twee is doorslaggevend voor de koers van de partij?

Veel partijen zijn tijdens de verzuiling ontstaan uit de scheidslijnen in de maatschappij. Voor het gemak zaten de katholieken bij de KVP, de arbeiders bij de PvdA en de liberalen bij de VVD. De partijen hadden duidelijke ideologieën en deden weinig concessies aan hun partijprogram. Na de jaren 1960 werden de kiezers echter steeds kritischer, kwamen er meer partijen bij en heeft men afstand genomen van de grote ideologieën. Waar vroeger voornamelijk de ideologie bepalend was om op een politieke partij te stemmen, is die ideologie veel minder belangrijk geworden in het stemgedrag.

Wat we de laatste jaren zien, is dat partijen steeds meer naar de vox populi neigen in het vaststellen van hun programma. We horen nu politiek breed dat ‘theedrinken’ en ‘de zachte hand’ uit den boze zijn. Hoe het CDA ineens van middenpartij naar rechtse partij schoof om daarna weer terug te willen naar middenpartij, is alleen te verklaren vanuit een drang naar electoraat. De gedachte erachter is: ‘Dit werkt niet, laten we dat dan maar proberen.’ Het is niet voor niets dat de commissie van het CDA het Strategisch Beraad heet: wanneer het binnen het CDA om de goede ideeën te doen was, dan had de commissie wel Visionair Beraad geheten.

Het is vanzelfsprekend dat de drang bestaat om een zo groot mogelijk electoraat achter je te krijgen, maar wat bij het CDA – en bijna alle partijen – het geval is, is dat ze nieuwe standpunten bedenken om maar zoveel mogelijk kiezers te trekken. Het devies is ‘u vraagt, wij draaien’. Het socialisme vormt nog wel het startpunt bij de PVDA en de SP, net zoals het liberalisme bij de VVD, maar uit zelfbehoud vormen de meningen zich naar de stem van de straat.

Is dit een kwalijke ontwikkeling? Je zou kunnen zeggen dat het goed is dat de politici de gevoelens van het land vertolken, want voortschrijdend inzicht is immers een goede eigenschap. Echter, het gaat nu te snel en te grootschalig. Hele verkiezingsprogramma’s worden ingeruild voor nieuwe ideeën. Je zou er ook voor kunnen kiezen om voor je mening te blijven staan. Juist nu er in deze tijden behoefte is aan duidelijke toekomstvisies. Dan verlies je maar enkele zetels, of komt er een nieuwe partij die wel de gevoelens van de straat vertolkt. Dit vereist gedegen uitleg en goede onderbouwing van de standpunten van de politici; het is moeilijker dan roepen dat je niet aan de hypotheekrente komt, of dat alle moslims het land uit moeten,  maar het schept wel enige integriteit. Wanneer er alleen maar op de dagelijkse waan gereageerd wordt met nieuwe partijkoersen, worden de beloftes in de verkiezingen inderdaad loze beloftes. Dan is het woord niets meer dan gebakken lucht. U vraagt, wij draaien.

Joep Willemsen (1985) is parlementair historicus.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>