Luchtkastelen

Brigitte Geurts

Hoog op een muur in het centrum van Nijmegen staat een tekst geschreven die in mijn ogen tot de meest inspirerende graffiti (of is het kunst?) ooit hoort: ‘Wie bouwt er nooit eens luchtkastelen?’. Mijn eerste gedachte toen ik deze tekst las, was dat we alleen als kinderen luchtkastelen bouwden. Toen konden we ons urenlang vermaken met de meest vergezochte scenario’s die we konden verzinnen. Nu hebben we daar geen tijd meer voor, geen zin meer in en geen mogelijkheid meer toe. We hebben het te druk met in de echte wereld leven, zo houden we onszelf voor. Of zouden we het gewoonweg niet meer kunnen? Wijsheid komt met de jaren; zou onze creativiteit met diezelfde vaart verdwijnen? En wat betekent dat voor onze maatschappij?

Een citaat dat aan Albert Einstein wordt toegeschreven, vat het heel goed samen: ‘The intuitive mind is a sacred gift and the rational mind is a faithful servant. We have created a society that honors the servant and has forgotten the gift.’ Alles draait tegenwoordig om producties en prestaties, en we staan er niet meer bij stil hoe deze prestaties tot stand moeten komen. De kunstsector lijdt dusdanig onder deze mentaliteit dat kunstenaars blijkbaar gedwongen uitwijken naar de straat, en ook binnen andere sectoren wordt creativiteit steeds meer wegbezuinigd. Zo ook in de (natuur)wetenschap. Het lijkt vaak alsof ‘wij wetenschappers’ alleen maar gericht zijn op onze machines, onze theorieën en onze cijfertjes. Maar met alleen feiten verzamelen komen we er niet. Creativiteit is zeker net zo belangrijk. Verkregen gegevens moeten geïnterpreteerd worden en theorieën moeten worden aangepast en getest. Alleen door deze scheppende vermogens onderscheiden we ons van robots en er is een reden waarom robots zichzelf niet hebben uitgevonden. Kennis wordt vaak belangrijker geacht dan verbeeldingskracht, maar ook Einstein is het daar niet mee eens: ‘Imagination is more important than knowledge. Knowledge is limited. Imagination encircles the world.’

Over cirkels gesproken, een mooi voorbeeld van wat verbeeldingskracht kan bijdragen aan de wetenschap is de manier waarop Friedrich August Kekulé tot het inzicht kwam dat het benzeenmolecuul een ringvorm heeft. Al jaren deed hij onderzoek naar de structuur van de keten van koolstofatomen in dit molecuul, zonder dat hij erachter was gekomen hoe deze keten er precies uitzag. Het verhaal gaat dat hij dagdroomde over een slang die zichzelf op een gegeven moment in de staart beet en zo een ring vormde, net als de keten van koolstofatomen in benzeen. Zo zie je maar weer, je hoeft geen Martin Luther King te heten om interessante dromen te hebben. Een minuutje wegdromen achter je bureau is bovendien ook niet altijd slecht. Toch zijn er maar weinig mensen die dit zonder schuldgevoel doen, denk ik. We worden toch steeds meer geacht om perfecte werknemers te zijn, die net als machines eeuwig door kunnen gaan met het produceren van goederen – in ons geval ideeën. Er ligt veel (na)druk op het verkrijgen van resultaten en het publiceren van artikelen. Hierin schieten we in mijn ogen af en toe ons doel voorbij. In plaats van in onze resultaten te zoeken naar iets dat door een peer-review heen zou kunnen komen, zouden we ons veel meer moeten richten op het proces om tot vernieuwende theorieën te komen. Ten slotte zijn het de ideeën die publiceerbaar zijn, mits gestaafd door bewijs natuurlijk. Resultaten zijn niks waard zonder interpretatie. En als we in dat hele proces iets meer tijd nodig hebben om te dagdromen, dan kan dat. Sterker nog, dan moet dat.

Kwaliteit zou altijd boven kwantiteit moeten staan in de wetenschap. Dus ga vooral de hele dag uit het raam zitten staren als dat is wat je nodig hebt om tot baanbrekende ideeën te komen. Blijf je kindse verbeeldingskracht aanspreken, en zet het stemmetje in je hoofd dat zegt dat je harder moeten werken soms eens even uit. Goede ideeën komen ten slotte niet uit de lucht vallen, maar misschien wel uit luchtkastelen.

Brigitte Geurts (1989) is promovenda Analytische Chemie aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

3 thoughts on “Luchtkastelen

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>