Het failliet van Europa

Joep Willemsen

In de tijd van de Oude Grieken was Europa vooral wat Azië niet was. Al het gebied ten westen van Griekenland werd Europa genoemd en de Griekse poleis hielden als bewakers van de beschaving dapper stand tegen het Oosten. Op die manier werd Europa als geografische eenheid min of meer geboren. In de tweeduizend jaar die volgden was Europa vooral een strijdtoneel voor vorsten, religies en naties. De verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog en de angst voor het communisme leidden uiteindelijk tot een drang naar vreedzame eenwording. Van een balance of powers naar een power of balance. Solidair samenzijn van de Europese landen om de uitwassen van de moderne tijd te voorkomen én een verenigd Europa dat zich ook economisch kon handhaven en meten met Amerika en China.

In het streven naar een transnationale overheid begon Europa als economische eenheid. In navolging van de ware nation building kreeg Europa een volkslied, een vlag en steeds meer instituten en symbolen om de eenheid te illustreren. Europa groeide en na de val van het Sovjetregime complementeerde delen van het Oostblok het plaatje. Het idee Europa is veel bediscussieerd. Wat is Europa eigenlijk? De politiek heeft ons lang willen laten denken dat Europa een vaststaande entiteit is. Geen geografisch, maar een door de geschiedenis verbonden culturele eenheid. De politiek heeft er baat bij dat het volk Europa als een geheel ziet om wetten en verdragen door het parlement te krijgen. Het idee van één Europa komt dus voornamelijk van bovenaf. De politiek wil Europa, maar het volk is minder enthousiast. Dit werd schitterend geïllustreerd door het referendum over de Europese grondwet. Alleen met een volmondig ‘ja’ hadden we inspraak kunnen verkrijgen. Minister Donner dreigde niet voor niets met oorlog  als we tegen de grondwet zouden stemden. De oplossing voor het massale ‘nee’ in Nederland was de grondwet een verdrag te noemen en dit zonder tussenkomst van het volk te ratificeren.

De euro speelde in het proces van eenwording een grote rol. Het was niet alleen praktisch om één munt te hebben, maar voor de symboliek van eenheid ontzettend krachtig. In navolging van de Verenigde Staten van Amerika zouden wij de Verenigde Staten van Europa worden: uit velen één. Voor de beeldvorming was het daarom van belang dat er zoveel mogelijk staten, niet alleen de economisch krachtige staten, maar ook de middenmoters en de zwakken, de euro als munteenheid kregen. In tijden van economische voorspoed waren er weinig bezwaren tegen deze plannen. De zwakkere staten zouden meeliften op het succes van de sterkere. De afweging wat voor een gevolgen dit zou kunnen hebben voor landen die op de rand van een faillissement stonden, zijn ten onder gegaan aan de drang naar eenheid.

Historisch gezien is Griekenland van groot belang voor Europa. Het idee van democratie, de weerstand tegen de ‘oosterse barbaren’ en de moderne filosofie vinden hun oorsprong in het nu zo getergde land, de bakermat van onze beschaving. Destijds was de kwetsbare financiële positie van Griekenland al bekend, maar de ‘stichter’ van Europa diende ingesloten te worden en kwam zo bij de Eurolanden. Europa moest één worden en in die drang gaat ze ten onder. Het economische failliet van Griekenland tekent zo het failliet van Europa. De politiek schreeuwt nu moord en brand en de meningsverschillen tussen de verenigde landen waren nog nooit zo groot. Door de misleidende berichtgeving worden de Grieken afgeschilderd als luie profiteurs.

Verdeeldheid tekent Europa, waar eenheid het doel was. Europa wil de Grieken niet meer en de Grieken willen Europa niet meer. Ondertussen is Griekenland aan handen en voeten gebonden. Ze kunnen de euro niet devalueren en dienen miljarden te bezuinigen. Europa dicteert en zelfs het cultureel erfgoed mag in de verkoop. Europa is geen solidaire eenheid, maar een autocratische boekhouder, die zijn ideaal verkracht na een economisch debacle. Het is een Griekse tragedie geschreven door falend leiderschap.

Joep Willemsen (1985) is parlementair historicus.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>