Verkiezingen in Turkije: Naschokken in Nederland?

Ahmet Kaya en Huseyin Yasar

Turkije is een nieuwe president rijker.[i] Hoewel de aanloop naar deze presidentsverkiezingen veel commotie[ii]  teweeg heeft gebracht, leek het voor velen al vast te staan wie als winnaar uit de race zou komen: de volksheld Erdoğan. Ook onder de Turkse Nederlanders is hij populair. Echter staan er ook steeds meer mensen lijnrecht tegenover de nieuwe president van Turkije, mede vanwege de polariserende taal die hij in de aanloop naar deze verkiezingen heeft geuit.[iii] De vraag die dan ook rijst, is hoe de verkiezingen de onderlinge verhoudingen tussen Turkse Nederlanders zal beïnvloeden.

Het is geen wonder dat in een geglobaliseerde wereld anno nu de ontwikkelingen in een land zich niet beperken tot enkel binnen de landsgrenzen. De presidentsverkiezingen lieten en  laten Turkse Nederlanders niet onbewogen. Dit jaar mochten Turken die in het buiteland wonen voor het eerst stemmen in het buitenland en hoewel de opkomst onder deze groep met iets minder dan 6% zeer laag was, is de aandacht voor en gevolgen van deze verkiezingen van veel grotere proporties.[iv]

Fysiek hier, mentaal daar?
De afgelopen maanden was de preoccupatie van Turkse Nederlanders met Turkse aangelegenheden duidelijk zichtbaar.  Hoewel het merendeel van de onderwerpen de Turkse binnenlandse politiek aangaan, voelt het gros van de Turkse Nederlanders zich betrokken bij de onderwerpen en vertegenwoordigd door de Turken aldaar.

Kennelijk is deze liefde wederzijds, aangezien Turkse Kamerleden ook Nederland hebben bezocht tijdens de afgelopen maanden en hebben gesproken in verscheidene moskeeën, waarbij zij ook de polariserende retoriek van Erdoğan. hebben geuit.[v] De ontwikkelingen in Turkije worden hier dus op de voet gevolgd en de sympathie voor een sterke leider, zoals Erdoğan dat is, wordt zodoende ook overgedragen naar Turkse Nederlanders. En met succes, aangezien bijna 78% van de stemmers in Nederland voor Erdoğan hebben gekozen.[vi] Dat is 26 procentpunten meer dan in Turkije.

Waar de schoen wringt
Dit is dan ook waar de schoen wringt. Het afgelopen jaar was er in Turkije sprake van veel vernieuwing, waaronder dat er voor het eerst de president van Turkije democratisch werd gekozen.  Tijdens de verkiezingscampagnes van deze presidentschapsverkiezingen en de lokale verkiezingen van afgelopen maart had Erdoğan het meermaals over een strijd voor zijn ‘nieuwe Turkije’[vii] ,welke hij als de strijd voor de milli irade (‘de wil van het volk’) lanceerde. Dit was, aldus Erdoğan, ‘een nieuwe fase die net zo belangrijk is als de Bevrijdingsoorlog dat was.’[viii] Vlak na de Eerste Wereldoorlog werd bij de Turkse Bevrijdingsoorlog het volk, in al haar diversiteit, opgeroepen te mobiliseren tegen de vijand die van buitenaf een einde aan Turkije wilde maken. Aan deze oproep werd in grote getale – en met succes – gehoor gegeven.

Nu, bijna een eeuw later, zouden de huidige vijanden – waarbij Europa (Nederland incluis), Amerika en Israël expliciet werden genoemd – met een interne vijand samengespannen hebben en het gemunt hebben op het succes van Erdoğan en consorten.[ix] Een ‘alles of niets’-gevecht dus. Bijzonder is dat dit soort taalgebruik pas dagelijks werd gebezigd nadat er in december 2013 een grootschalig corruptieschandaal uitbrak waarbij een arrestatiebevel voor vier zonen van ministers van de AK-partij waren.[x]

Wanpraktijken en de naschokken in Nederland
Wanneer we de ontwikkeling van de politiek in Turkije bekijken, zien we dat bij de oprichting van de AKP er gezegd werd dat het om een centrum partij ging; weliswaar was zij vanuit de islam geïnspireerd, maar men zou er voor iedereen zijn. Tijdens de eerste twee regeerperioden werd deze belofte grotendeels waargemaakt en volgde de ene positieve ontwikkeling op de andere. Over de laatste periode kan dat helaas niet meer gezegd worden. Het tijdperk van het omarmen van het gehele volk lijkt voorbij te zijn. De premier van het algehele Turkse volk schroomde zich niet om de oppositie menigmaal weg te zetten als ‘islam-vijanden’, de betogers van Gezi-park als schooiers (çapulcu), de Hizmetbeweging,[xi] die de interne vijand zou moeten voorstellen,  als een maffiabende, landverraders en zelfs huurmoordenaars. Daarnaast hebben Yezidi’s, Alevieten, Zaza Koerden, Armenen en andere (bevolkings)groepen er ook van langs gekregen. Met andere woorden: anders zijn en er andere opvattingen erop nahouden, werd haast op de automatische piloot gecategoriseerd als fout.

De nieuwe trend van uitsluiten en denigreren brengt ook mensen in Nederland lijnrecht tegenover elkaar. In mijn omgeving heb ik dit meerdere malen waargenomen: van sommigen die niet meer welkom zijn in een moskee omdat ze zouden sympathiseren met X, tot anderen die aangeven dat er ruzie en verdeeldheid is ontstaan tussen zijn ouders vanwege pro/anti- Erdoğan sentimenten. Sommigen zijn verbaal aangevallen[xii] (tijdens een toespraak van een AKP-parlementariër die in Zaandam sprak) en ik ken zelfs mensen die bedreigd zijn en daar aangifte van hebben gedaan. Dit zijn persoonlijke waarnemingen van Turkse Nederlanders onderling, maar ook politiek gezien speelde dit in Nederland.  De UETD (Europese tak van de AKP met ook een Nederlandse vertegenwoordiging) was betrokken bij de protesten in Almelo tegen ‘een Armeense genocidemonument’[xiii], samen met de Turkse Consul-Generaal en moskeeën van Diyanet.[xiv] Vrijdagpreken werden in het land toegewijd over het belang van deelname aan het protest in Almelo en vanuit vele moskeeën werden er met bussen naar Almelo gereisd. Waar ik nog niet genoeg zicht op heb is of de visie op Nederland(ers) veranderd is, aangezien Nederland ook binnen de categorie van de externe vijand (Europa/Westen) valt. Buiten kritiek op de Nederlandse media die enkelvoudig negatief zou berichten over Erdoğan, heb ik daar geen aanwijzingen voor.

Wat vinden Turkse Nederlanders inhoudelijk van bedreven politiek à la Erdoğan?
Inhoudelijk gezien vinden Turkse Nederlanders de positieve economische successen in Turkije die tijdens de periode van de AK-partij zijn behaald, heel belangrijk. De in de periode van de AK-partij aangelegde wegen en het verbeterde zorgsysteem zijn hier voorbeelden van. Onderwerpen als democratie, recht en toetreding tot de Europese Unie zijn criteria die van minder belang zijn voor de AK-partij stemmers. Men is al blij genoeg met de voor de blote oog zichtbare veranderingen; iets waar de voorgaande regeringen decennialang in tekort schoten.

Maar nog belangrijker is de retoriek van Erdoğan. Zijn manier van praten zorgt voor het imago van een ‘sterke leider’ wat leidt tot een beeld van het ‘sterke/machtige Turkije’ bij de AK-partij stemmers. Daarnaast willen de Turkse Nederlanders die op AK-partij stemmen een gelovig persoon als staatshoofd. Ze zien Erdoğan als iemand die het geloof en de moslims verdedigd. Hierdoor ontstaat er een emotionele band tussen de AK-partij stemmers en Erdoğan. Het zorgt ook voor angst bij de stemmers. Ze zijn bang dat zonder Erdoğan de oude seculaire elite van het land de macht weer zal teruggrijpen en daarmee teruggekeerd zal worden naar de era van onderdrukking, waar ook moslims (ongeveer 95% van het land) jarenlang de dupe van zijn geworden.

De emotionele band aan de ene kant en de angst aan de andere kant zorgen voor een groot vertrouwen in Erdoğan. Genuanceerder zou je kunnen stellen dat ‘mogelijke fouten’ door de vingers worden gezien en dat verdachte politici het voordeel van de twijfel  genieten. Ondanks de gelekte telefoongesprekken van Erdoğan, waar corruptie duidelijk uit blijkt, geloven de meeste AK-partij stemmers dat Erdoğan niets met corruptie te maken heeft. Sommigen zeggen zelfs dat als ze Erdoğan een corrupte actie zouden zien doen, zij het nog steeds niet zullen geloven: dat kán een eerlijke en sterke persoon als hij gewoon niet doen.

De positieve economische ontwikkelingen, de emotionele band tussen de stemmers en Erdoğan en de angst van de aanhangers dat zonder Erdoğan de oude seculaire garde de macht zal teruggrijpen, zijn de voornaamste aspecten die de steun die Erdoğan in de verkiezingen heeft gekregen kunnen verklaren.

Wat betekent de verkiezing van Erdoğan voor de toetreding van Turkije tot de Europese Unie?
Na 2011 is de relatie tussen de Europese Unie en Turkije sterk achteruitgegaan. De onderhandelingen zijn bijna tot stilstand gekomen – in de laatste 3,5 jaar is er maar één hoofdstuk geopend.

Nadat de corruptieonderzoeken op 17 december 2013 bekend werden, heeft toenmalig premier Erdoğan na een lange tijd een bezoek gebracht aan Brussel[xv]. Ondanks de zorgen die Brussel uitte in een gesprek over het politiseren van de Hoge Raad van Rechters en Officieren van Justitie (HSYK) in Turkije, heeft de toenmalige premier Erdoğan de Turkse grondwet overtreden. Dit deed hij door het wetsvoorstel over de verandering van het structuur van de HSYK toch door te voeren. Hiermee was het mogelijk om de Officieren van Justitie aan het hoofd van de corruptieonderzoeken te verplaatsen en te vervangen. Hoewel het Constitutionele Hof het doorgevoerde wetsvoorstel uiteindelijk heeft verworpen, heeft dit geen terugwerkende kracht gehad op het terugplaatsen van de Officieren van Justitie op de corruptieonderzoeken.

Wat ook merkwaardig kan worden benoemd is dat de AK-partij op 8 november 2013 lid is geworden van de Alliance of European Conservatives and Reformists. De AECR is euro sceptisch en is tegen de toetreding van Turkije tot de Europese Unie. De Turkije Rapporteur van het Europees Parlement, Ria Oomen-Ruijten, heeft aangegeven dat de lidmaatschap van AK-partij bij een euro sceptisch partij, terwijl de onderhandelingen voor de toetreding tot de EU gewoon doorgaan, niet te begrijpen is.[xvi]

Begin augustus heeft Yiğit Bulut, die de hoofdadviseur van Erdoğan is, aangegeven dat men langzamerhand moet toegeven dat er in Azië en Amerika een alternatief machtscentrum ontstaat die de plaats van de EU kan innemen en dat Turkije serieuzer moet nadenken welke richting het op wil gaan gezien deze machtsverschuiving.[xvii] Doordat de AK-partij nu gefocust is op zijn eigen, vooral binnenlandse, problemen staat de toetreding tot de EU op dit moment niet zo hoog op de agenda.

De toekomst
De mist rondom mogelijke wanpraktijken waar de AKP in betrokken lijkt te zijn, is nog niet opgetrokken. Zo kan bijvoorbeeld het onderzoek naar het corruptieschandaal niet gecontinueerd worden.[xviii] Politieagenten die hier uitvoerig onderzoek naar hebben gedaan en bewijs hebben vergaard zijn eerst weggezet als een interne vijand en/of op non-actief gesteld en een week voor de afgelopen verkiezingen werden vele agenten opgepakt.[xix] Na het verstrijken van de wettelijke termijn voor voorarrest werd een groot deel zonder overtuigend bewijs weer vrijgelaten, waarvan sommigen zelfs niet eens verhoord waren.[xx]

Dit bevestigde het beeld van sommige analisten die de arrestaties als een verkiezingsstunt zagen. De rare gang van zaken bij het gerecht werd mede mogelijk gemaakt doordat de deskundige rechters die zich over corruptie bogen  enkele weken geleden vervangen zijn door ‘super strafrechters’,[xxi] met verregaande invloed, bovenal aangewezen door Erdoğan en co. Dit roept dan ook bij critici vraagtekens op over in hoeverre het gerecht nog zijn onafhankelijkheid kan bewaren in de toekomst. Om nog maar met geen woord te reppen over de onafhankelijkheid van de Turkse media.[xxii]

Tijdens zijn overwinningsrede sprak Erdoğan het volk toe: ‘Vandaag heeft de Milli irade opnieuw gewonnen.’[xxiii] Welke koers zal na deze verkiezingen gevolgd worden? Zal de oude trend van omarmen weer omarmd worden? Of gaat, met de toename van nog meer macht en bevoegdheden,[xxiv] de trend om nieuwe vijanden uit te roepen doorgezet worden en wellicht zelfs nieuwe proporties aannemen? Misschien nog belangrijker voor ons hier: wat gaan de Turkse Nederlanders doen en gaan de ontstane wonden onderling nog geheeld worden?

Wat in ieder geval wel duidelijk is, is dat waar tijdens de vorige Bevrijdingsoorlog het Turkse volk in al haar diversiteit samenspande tegen externe vijanden, tijdens de huidige ‘Bevrijdingsoorlog’ het al diverse volk steeds meer verdeeld raakt in groepen die eigenlijk niet zó veel van elkaar verschillen. Ook hier in Nederland.

Ahmet Kaya (1988) is promovendus aan de Radboud Universiteit en doet onderzoek naar meervoudige identiteiten en loyaliteiten.

Huseyin Yasar (1986) is afgestudeerd in Dialogue Studies aan de Keele University (Verenigd Koninkrijk).


[i] ‘Turkije kiest nieuwe president’, NOS.nl (10 augustus 2014) online beschikbaar via: http://nos.nl/artikel/684684-turkije-kiest-nieuwe-president.html(geraadpleegd op 22 augustus 2014).

[ii] L. Klompenhouwer, ‘Zestig verdachte vrijuit in mega corruptieschandaal Turkije’, NRC.nl (2 mei 2014) online beschikbaar via: http://www.nrc.nl/nieuws/2014/05/02/
zestig-verdachten-vrijuit-in-megacorruptieschandaal-turkije/
(geraadpleegd op 22 augustus 2014).

[iii] M. Cerit,  ‘Erdogan jaagt nu ook Turkse Nederlanders angst aan’, NRC.nl (26 maart 2014) online beschikbaar via: http://www.nrc.nl/handelsblad/van/2014/maart/26/erdogan-jaagt-nu-ook-turkse-nederlanders-angst-aan-1358549 (geraadpleegd op 22 augustus 2014); D. Yesilgöz, ‘Waar is Erdogan toch mee bezig’, Republiek Allochtonië (9 juni 2013) online beschikbaar via: http://www.republiekallochtonie.nl/waar-is-erdogan-toch-mee-bezig (geraadpleegd op 22 augustus 2014).

[iv] ‘Opkomst Turken niet hoog’, NOS.nl (31 juli 2014) online beschikbaar via: http://nos.nl/artikel/681487-opkomst-turken-niet-hoog.html (geraadpleegd op 22 augustus 2014).

[v] ‘Erdogan jaagt nu ook Turkse Nederlanders angst aan’.

[vi] ‘Hier hebben Turkse Nederlanders op gestemd’, Turks.nl (10 augustus) online beschikbaar via: via: http://www.turks.nl/nieuws/binnenland/item/4109-hier-hebben-turkse-nederlanders-op-gestemd.html (geraadpleegd op 22 augustus 2014).

[vii] M. Guillet, ‘Erdogan wordt geliefd en gehaat’, Turkije Correspondent (9 augustus 2014) online beschikbaar via: http://www.turkijecorrespondent.nl/2014/08/09/erdogan-wordt-geliefd-en-gehaat/ (geraadpleegd op 22 augustus 2014).

[viii] E. Balci, ‘Erdogan verliest rap de regie’, Trouw.nl (27 december 2013) online beschikbaar via: http://m.trouw.nl/tr/m/nl/4496/Buitenland/article/detail/3568325/2013/12/27/Erdogan-verliest-rap-de-regie.dhtml?originatingNavigationItemId=15 (geraadpleegd op 22 augustus 2014).

[ix] M. Cerit ‘Erdogan heeft een kunstmatige vijand gecreëerd’, Zaman Vandaag (7 mei 2014) online beschikbaar  via: http://www.zamanvandaag.nl/
nieuws/interviews/4531/erdo%C4%9F-heeft-een-kunstmatige-vijand-gecre%C3%ABerd
(geraadpleegd op 22 augustus 2014).

[x] S. Gultasli ‘Wie is wie in het corruptieschandaal dat Turkije schokte?’, The Post Online (2 januari 2014) via: http://nieuws.thepostonline.nl/2014/01/02/wie-wie-het-corruptieschandaal-dat-turkije-schokte/ (geraadpleegd op 22 augustus 2014).

[xi] http://www.gulenbeweging.nl/ (geraadpleegd op 22 augustus 2014).

[xii] ‘Erdogan jaagt nu ook Turkse Nederlanders angst aan’.

[xiii] S. van der Laan, ‘Partij Erdogan protesteert in Almelo tegen genocide-monument’, Elsevier.nl (20 mei 2014) online beschikbaar via: http://www.elsevier.nl/
Nederland/nieuws/2014/5/Partij-Erdogan-protesteert-in-Almelo-tegen-genocide-monument-1526714W/
(geraadpleegd op 22 augustus 2014).

[xiv] P. Omzigt, ‘Kamervragen over Turkse demonstratie tegen Armeense-genocide-monument’, CDA.nl  (10 juni 2014) via: https://www.cda.nl/mensen/omtzigt/blog/
toon/kamervragen-over-turkse-demonstratie-tegen-armeense-genocide-monument/
(geraadpleegd op 22 augustus 2014).

[xv] F. Segers, ‘Erdogan op Europees bezoek in Brussel’, De redactie.be (21 januari 2014) online beschikbaar via: http://deredactie.be/cm/vrtnieuws/buitenland/1.1842733 (geraadpleegd op 22 augustus 2014).

[xvi] ‘Turkeys ruling AK-party opts for isolation in Europe by choosing AECR’, Todays Zaman (z.d.) online beschikbaar via: http://www.todayszaman.com/news-331849-turkeys-ruling-ak-party-opts-for-isolation-in-europe-by-choosing-aecr.html (geraadpleegd op 22 augustus 2014).

[xvii] ‘Yiğit Bulut: ‘Turkey should part ways with the EU’’, The Turkafile (12 augustus 2014) online beschikbaar via: http://www.turkafile.com/politics/2014/08/12/yigit-bulut-turkey-should-part-ways-with-the-eu/ geraadpleegd op 22 augustus 2014).

[xviii] ‘Aanklager van nieuw Turks corruptieonderzoek gehaald’, Nu.nl (26 december 2014) online beschikbaar via: http://www.nu.nl/buitenland/3662752/aanklager-van-nieuw-turks-corruptieonderzoek-gehaald.html (geraadpleegd op 22 augustus 2014).

[xix] ‘Tweede golf van arrestaties onder Turkse agenten’, Zaman Vandaag (5 augustus 2014) online beschikbaar via: http://www.zamanvandaag.nl/nieuws/corruptie-turkije/5696/tweede-golf-van-arrestaties-onder-turkse-agenten (geraadpleegd op 22 augustus 2014).

[xx] ‘Veel vraagtekens rond arrestatie Turkse corruptieonderzoekers’, Zaman vandaag (28 juli 2014) online beschikbaar via: http://www.zamanvandaag.nl/
nieuws/corruptie-turkije/5647/massa-arrestaties-turkije-binnen-politieapparaat
(geraadpleegd op 22 augustus 2014).

[xxi] ‘Tijdlijn: arrestatie van politieagenten Turkije’, Fethullahgulen.nl (z.d.) online beschikbaar via: http://www.fethullahgulen.nl/tijdlijn-arrestatie-van-politieagenten-turkije/ (geraadpleegd op 22 augustus 2014).

[xxii] S. Corke e.a., Democracy in Crisis: Corruption, Media, and Power in Turkey, Freedom House Report (2014) online beschikbaar via: http://freedomhouse.org/sites/default/files/Turkey Report – Feb 3%2C 2014.pdf (geraadpleegd op 22 augustus 2014).

[xxiii] ‘Erdogan wint presidentsverkiezingen Turkije’, Nu.nl (10 augustus 2014) online beschikbaar via: http://www.nu.nl/buitenland/3848994/erdogan-wint-presidentsverkiezingen-turkije-.html (geraadpleegd op 22 augustus 2014).

[xxiv] ‘Turkije gaat morgen naar de stembus – vijf vragen over presidentsverkiezingen’, NRC.nl (9 augustus 2014) online beschikbaar via: http://www.nrc.nl/nieuws/2014/08/
09/turkije-gaat-morgen-naar-de-stembus-vijf-vragen/
(geraadpleegd op 22 augustus 2014).

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>