Jongeren moeten vanaf 16 jaar al kunnen stemmen

Peter Kerris

 Het pensioenakkoord, de Europese schuldencrisis, de bezuinigingen op het onderwijs, de Nederlandse staatsschuld: hoe zouden deze problemen ervoor staan als ook nieuwe generaties over de politiek zouden mogen meebeslissen?  Als ook personen jonger dan 18 zouden mogen meepraten over de staatsschuld die op hun schouders komt te rusten, het tanende onderwijs waar zij gebruik van maken, het pensioen waar zij meer dan eerdere generaties voor gaan opdraaien?

Als voorzitter van een politieke jongerenafdeling kom ik regelmatig met jongeren van deze leeftijd in aanraking. De leeftijd waarop je lid mag worden van de Jonge Socialisten is 16 jaar. En er zijn veel jongeren in Gelderland die nog geen 18 zijn maar wel al lid van de Jonge Socialisten of andere politieke jongerenorganisaties (PJO’s). Vanaf hun zestiende mogen jongeren dus al deelnemen aan politieke debatten, moties indienen, algemene ledenvergaderingen bijwonen en partijcongressen bezoeken. Maar daadwerkelijk stemmen voor hun volksvertegenwoordigers mogen deze jongeren nog niet. Waarom niet? In een aantal Zuid-Amerikaanse landen, zoals Brazilië, wordt de 16-jarige leeftijd inderdaad als electorale grens gehanteerd. Binnen de Europese Unie geeft Oostenrijk het voorbeeld. Slovenië gebruikt een soort tussenvorm, waar men vanaf 18 jaar universeel kiesrecht heeft, maar werkenden vanaf 16 jaar ook kunnen stemmen. En ook in enkele Duitse deelstaten mogen jongeren vanaf 16 jaar stemmen.

In deze tijd van #Occupy en Bits of Freedom, van korte-termijn politiek en verdampende investeringen, doe ik bij dezen een pleidooi voor het verlagen van de kiesgerechtigde leeftijd: naar 16 jaar, welteverstaan. Er zijn een hele hoop redenen om het niet te doen. Kinderen van deze leeftijd hebben nog niet volgroeide hersenen, nog onvoldoende levenservaring, nog geen eigen inkomen, zijn afhankelijk van hun ouders. Maar laten we constateren dat niet louter jongeren zich hieraan schuldig maken. Ook onder de huidige kiesgerechtigde bevolking bevinden zich kiezers die één van deze eigenschappen hebben. Te denken valt aan gedetineerden, die bij volmacht wel mogen stemmen, mensen met bepaalde beperkingen, 18-jarigen die nog op (de middelbare) school zitten en andere, eventueel zwakkere, groepen in de samenleving. Als sociaaldemocratie komen we op voor de rechten van die groepen. Waarom niet voor die van al wat oudere kinderen?

Verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd is al vele malen onderwerp van debat geweest. Bijvoorbeeld in 2008, toen GroenLinks-senator Tof Thissen het aan de orde stelde. Daarop onderzocht verantwoordelijk staatssecretaris Ank Bijleveld (CDA) of dit mogelijk en wenselijk was. De conclusie van het kabinet was echter dat verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd ‘noch positieve, noch negatieve consequenties’ zou hebben. De staatssecretaris legde het voorstel naast zich neer.[1] De meest recente exercitie vond plaats eind 2010, toen D66-Kamerlid Gerard Schouw de discussie aanzwengelde en bijval kreeg van PvdA-voorzitter Lilianne Ploumen. Toen werd echter ook de discussie afgedaan door te zeggen dat jongeren nog een onderontwikkeld brein hebben en daardoor geen rationeel oordeel over politieke kwesties kunnen formuleren. In een bijdrage op opiniesite JOOP acht Maarten van den Heuvel het zelfs onwenselijk dat jongeren, die tenslotte de consequenties van hun acties nog niet kunnen overzien, gaan deelnemen aan het politieke bestel.[2]  Van den Heuvel vergeet echter dat dit exacte argument ooit reden was om het censuskiesrecht in stand te houden. Dat was immers gebaseerd op de aanname dat iemand die een bepaald vermogen verworven had zowel prudent,  verstandig, als onafhankelijk zou zijn. Mannen ven de armere middenklasse vielen sowieso buiten de boot. En vrouwen vielen per definitie buiten deze criteria, want waren in die tijd afhankelijk van hun echtgenoot. Inmiddels hebben we in Nederland universeel kiesrecht en worden voornoemde argumenten – hoe legitiem ze soms ook gevonden werden – gelukkig naar de prullenmand verwezen.

Staatssecretaris Bijleveld baseerde zich waarschijnlijk op een rapport dat de academici Van der Kolk en Aarts van de Universiteit Twente in 2010 hebben opgesteld. Zij hebben het debat in verschillende landen over de verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd naar 16 jaar onderzocht.[3]   Zo hebben zij ook negen verschillende argumenten die worden gehanteerd in kaart gebracht. Eén van de argumenten is dat alle bevolkingsgroepen, dus ook jongeren, deel moeten kunnen nemen aan verkiezingen. Een ander argument is dat van consistentie: voor allerlei ge- en verboden, zoals het drinken van alcoholhoudende dranken en het besturen van een brommer, zou dezelfde leeftijd moeten gelden. Een derde argument is dat wanneer de kiesgerechtigde leeftijd daalt, de politieke interesse van de groepen die zojuist stemrecht hebben gekregen wordt vergroot. Zelf denk ik eerder dat dit andersom is en er reeds een groot potentieel aan politieke interesse zit dat nauwelijks wordt benut. Van der Kolk en Aarts hebben de effecten op de opkomst onderzocht en concluderen dat de opkomst van 16- en 17-jarigen weliswaar iets hoger is dan die van 18-35-jarigen, maar ongeveer gelijk aan de gemiddelde opkomst.[4]   Ze sluiten af door te zeggen dat doorslaggevende argumenten eerder normatief van aard moeten zijn, daar daadwerkelijke effecten op opkomst niet doorslaggevend blijken.

Maar wat voor mij het belangrijkste argument is, is het volgende. Laten we de vraag aan het begin van dit stuk eens opnieuw stellen. Als 16- en 17-jarigen stemrecht zouden hebben, zou er dan anders gekeken worden naar de Europese schuldencrisis, het onderwijs, investeringen in duurzame energie, pensioenakkoorden? Ik denk het wel. Misschien gaan jongeren net zo vaak of minder stemmen bij verkiezingen, ze hebben wel een ander perspectief. Dat perspectief kan misschien wel niet alle consequenties voorzien of overzien, maar ik ben er van overtuigd dat er een stuk meer lange-termijn gedacht zou worden dan nu het geval is.

Er is een school in de wetenschap die vindt dat het parlement een afspiegeling moet zijn van ´s lands bevolking. Als we die stelling serieus nemen, kunnen we concluderen dat één bevolkingsgroep stelselmatig ondervertegenwoordigd is. Dat zijn niet de lager-opgeleiden of allochtonen, dat is onze jeugd. De gemiddelde leeftijd in de Tweede Kamer is 45 jaar. [5] Als politieke jongerenorganisaties hun taak serieus nemen, strijden zij ook voor een verlaging van het kiesrecht van 18 naar 16. De politiek zal er in ieder geval niet slechter door worden.

Peter Kerris (1985) is parlementair historicus en voorzitter van de Jonge Socialisten afdeling Arnhem/Nijmegen.



[1] ‘Staatssecretaris tegen verlaging kiesgerechtigde leeftijd’, De Nederlandse Grondwet.nl (3 september 2010), beschikbaar via:  http://www.denederlandsegrondwet.nl
/9353000/1/j9vvihlf299q0sr/viikg32gwqsk?ctx=vih9dp4hyqv1&start_tab0=60
(geraadpleegd op 17 november 2011).

[2] M. van den Heuvel, ‘Het onzinnige voorstel om de stemgerechtigde leeftijd te verlagen naar 16 jaar’, JOOP.nl (11 december 2010), beschikbaar via: http://www.joop.nl/opinies/
detail/artikel/het_onzinnige_voorstel_om_de_stemgerechtigde_leeftijd_te_verlagen_naar_16_jaar/
(geraadpleegd 2 december 2011).

[3] H. van der Kolk en K. Aarts, Het verlagen van de kiesgerechtigde leeftijd tot 16 jaar; debatten, argumenten en consequenties (Enschede 2010), beschikbaar via:  http://doc.utwente.nl/
75049/1/Onderzoek_verlaging_kiesgerechtigde_leeftijd.pdf
(geraadpleegd 17 november -2011).

[4] Van der Kolk en Aarts, Het verlagen van de kiesgerechtigde leeftijd tot 16 jaar, 42-45.

[5] ‘Kamer van hoogopgeleide blanke mannen’, NOS Nieuws (17 juni 2010), beschikbaar via: http://nos.nl/artikel/165204-kamer-van-hoogopgeleide-blanke-mannen.html (geraadpleegd op 4 november 2011).

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>